Metody i kryteria oceny sprawności funkcjonowania systemu logistycznego

Nowe spojrzenie na gospodarkę pozwala stwierdzić, iż przejście od rynku producenta do rynku konsumenta wywołało zmianę warunków w jakich przedsiębiorstwa są zmuszone prowadzić działalność. Wykorzystywany czynnik racjonalnego wyboru wymusza na nich w warunkach konkurencyjności dokonywanie badań i szczegółowe poznawanie potrzeb wszystkich podmiotów uczestniczących w rynku, w odniesieniu do zasobów materiałowo – technicznych i świadczonych usług oraz sposobu ich organizacji i dostaw.

Zakres zmian jest szczególnie widoczny w zaopatrzeniu i gospodarce materiałowej, które podlegały w Polsce licznym przeobrażeniom, począwszy od działań fragmentarycznych w latach pięćdziesiątych i wczesnych sześćdziesiątych, przez fazę fizycznej dystrybucji w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, zintegrowanego działania w latach osiemdziesiątych, aż do fazy zwanej także łańcuchem dostaw w latach dziewięćdziesiątych. [Przez łańcuch dostaw należy rozumieć działalność związaną z przepływem materiału(towaru) od jego orginalnego źródła, poprzez wszystkie posrednie formy aż do postaci, w której jest konsumowany przez ostatecznego klienta. ] Kolejnym istotnym pojęciem niezbędnym do zidentyfikowania procesów zachodzących w łańcuchu dostaw jest system logistyczny. Pojęcie systemu jest określenie w bardzo różny sposób. Przez językoznawców „system” jest określany jako:

  • zbiór jednostek tworzących jakąś całość organizacyjną, służącą jednemu celowi układu,
  • określony sposób, metoda wykonywania jakiejś czynności,
  • zasady organizacji czegoś, ogół przepisów, reguł obowiązujących stosowanych w jakiejś dziedzinie, według których coś jest wykonywane,
  • uporządkowany zbiór twierdzeń, poglądów, tworzących jakąś teorię.
S. Mynarski definiuje system jako celowo określony zbiór elementów oraz relacji zachodzących między tymi elementami i między ich własnościami. Własnościami są cechy poszczególnych obiektów, relacjami zaś stosunki wiążące poszczególne części z całością. Podobnie uważa J. Gościński, który pojęcie systemu rozpatruje w ujęciu całościowym, a nie poszczególnych elementów składowych. W swym wywodzie dochodzi do wniosku, że własności systemu jako całości nie są identyczne z własnościami, które charakteryzują jego elementy składowe, dlatego też elementy tworzące strukturę systemu są podporządkowane prawom istotnym dla całości, tzw. prawom składania. Reasumując powyższe rozważania można powiedzieć, iż za system uważać można celowo określony zbiór elementów o określonych właściwościach oraz relacji między tymi elementami i (lub) między ich właściwościami. W odniesieniu do tak rozumianego pojęcia systemu można sformułować definicję systemu logistycznego jako celowo zorganizowany i zintegrowany – w obrębie danego układu gospodarczego – przepływ materiałów i produktów oraz odpowiadających im informacji, umożliwiających optymalizację w zarządzaniu łańcuchami dostaw (m.in. poprzez: automatyczną identyfikację towarów, symulację komputerową, kontroling, elektroniczną wymianę danych oraz kompleksowy rachunek kosztów). Natomiast E. Gołembska charakteryzuje system logistyczny przedsiębiorstwa, jako zbiór podsystemów: zaopatrzenia, produkcji, transportu i magazynowania, zbytu, wraz z relacjami pomiędzy podsystemami i między ich właściwościami, ze stałą dążnością do wzrostu stopnia zorganizowania systemu. Wszelkie procesy logistyczne realizowane są w obrębie systemów logistycznych. Systemy te rozpościerają się od miejsc pozyskiwania surowców (materiałów, wyrobów) do miejsc dostarczania wyrobów gotowych ostatecznemu nabywcy. Funkcjonowanie systemów logistycznych polega na rozwiązywaniu szeregu zadań i realizacji procesów logistycznych. Według A. Korzeniowskiego „…procesy logistyczne koordynują przepływ towarów i informacji na całej ich drodze – od producentów poszczególnych towarów poprzez dystrybucję, aż do użytkowników gotowych wyrobów, a nawet dalej – aż po utylizację odpadów, względnie kasację nieużytecznych pozostałości.” Szeroki zakres stosowania systemów logistycznych powoduje, że są one formą zintegrowanego planowania, organizowania i realizacji dostaw materiałów oraz produktów. W definicji systemu logistycznego dostrzega się relacje jakie zachodzą między różnymi elementami systemu i między ich własnościami oraz przepływy zasileniowe i informacyjne. Ma to swoje wyraźne podłoże w teorii systemów. Według tej teorii pod pojęciem systemu rozumiany jest zbiór elementów pozostających we wzajemnych relacjach. Podejście systemowe jest kluczem do rozumienia logistyki i występuje ono zarówno na płaszczyźnie: przestrzennej, organizacyjnej, jak i informacyjnej. Warunkiem koniecznym przy ocenie, jest ujęcie systemowe rozpatrywanych procesów logistycznych w aspekcie badanej cechy – sprawności funkcjonowania. Zatem w trakcie badań należy uwzględnić następujące cechy podejścia do badanego obiektu (systemu bądź procesu):

  • holizm – rozpatrywanie procesów (obiektów, zdarzeń, zjawisk, itp.) jako całości,
  • kompleksowość – ujawnienie różnorodności sprzężeń i relacji wewnętrznych rozpatrywanych procesów,
  • esencjonalizm – uwaga koncentrowana na elementach istotnych (dla rozpatrywanego kryterium – wrażliwość na elementy składowe),
  • kontekstowość – rozpatrywanie procesu ze względu na jego miejsce na tle całości systemu.
Jako kryterium oceny procesu w badanym systemie – obiekcie badań, można zaproponować:

  • przydatność – pozwala określić stopień przydatności procesu i jego dopasowanie do wymagań systemu logistycznego,
  • chłonność – pozwala ocenić właściwości istotne z punktu widzenia kosztów utrzymania procesu – energochłonność, materiałochłonność realizacji procesu,
  • gotowość – czy proces jest realizowany w wymaganym przedziale czasowym, szybkość wywołania procesu,
  • ekonomiczność – czy realizacja procesu jest racjonalna, relacja koszt – efekt (jeżeli jest możliwa),
  • sterowalność – pozwala ocenić sposób zarządzania procesem, jakość obiegu informacji i system łączności,
  • elastyczność – wiąże się z kryterium sterowalności i pozwala ocenić podatność na zmiany struktury wewnętrznej procesu,
  • odporność – określa stopień podtrzymania podstawowych funkcji procesu logistycznego w obecności zakłóceń,
  • bezpieczeństwo – pozwala ocenić poziom zagrożeń realizacji procesu, ocenić funkcję ciągłości.
Dla oceny i porównania funkcjonujących systemów lub procesów logistycznych oraz ich mierników, konieczny jest usystematyzowany układ wartości. Ujęte razem parametry, mierniki i skwantyfikowane czynniki wymierne, podporządkowane kryteriom oceny oraz ich wagom i hierarchii, tworzą układ wartości dla oceny systemu. Układ wartości obejmuje:

  • parametry techniczne i ekonomiczne oraz metody ich określania,
  • mierniki oceny i przyporządkowanie poszczególnych parametrów,
  • czynniki trudno mierzalne (niewymierne),
  • kryteria oceny i wyboru wariantów.
Jako kryteria do oceny sprawności i efektywności procesów logistycznych można stosować:

  • kryterium czasu przepływu materiałów i informacji,
  • kryterium poziomu jakości usług i obsług,
  • kryterium minimalizacji kosztów,
  • kryterium operatywności działania.
Algorytm metod oceny sprawności i zweryfikowany empirycznie prawidłowy dobór kryteriów oceny, powinien posłużyć w efekcie do otrzymania modelu postępowania w przypadku zaistnienia problemu (postawienia zadania). Do ustalenia modelu oceny mogą posłużyć następujące przesłanki (wymogi) badawcze:

  • model dotyczy zadań złożonych i wymagających kompleksowego zabezpieczenia a więc podejścia logistycznego,
  • model ma uwzględniać zarówno procesy rzeczowe jak i związane z nimi bezpośrednio procesy finansowe i informacyjne,
  • model ma stwarzać przesłanki do efektywnego gospodarowania zgodnie z logiką racjonalnego gospodarowania,
  • konstrukcja modelu winna umożliwić łatwe i sprawne posługiwanie się jego narzędziami w praktyce,
  • model powinien być zalgorytmizowany (koncepcja oprogramowania komputerowego) co ułatwi symulację wariantową (analiza scenariuszowa) w przygotowaniu decyzji logistycznych oraz ocenę wykonanych działań,
  • wszystkie wskaźniki powinny być kwantyfikowane aby była możliwa weryfikacja liczbowa oraz miary statystyczne (średnia, odchylenie, wariancja itp.).
Metodykę oceny sprawności funkcjonowania systemu logistycznego powinny obejmować:

  1. określenie problematyki, zakresu i celu badań,
  2. opracowanie harmonogramu prac,
  3. ustalenie metody badań,
  4. określenie rodzaju źródeł danych,
  5. zebranie materiałów liczbowych oraz przygotowanie i ocena informacji potrzebnych w pracach analitycznych,
  6. ustalenie związków badanych zjawisk (elementów systemu logistycznego, procesów logistycznych),
  7. dokonanie wstępnej oceny i ustalenie głównych tendencji zmian,
  8. dokonanie oceny czynników wpływających na badany element (proces),
  9. zebranie i opracowanie informacji o oddziaływaniu badanego elementu (zjawiska) na inne oraz dokonanie oceny skutków tego oddziaływania,
  10. analiza systemu logistycznego na różnych szczeblach organizacyjnych przedsiębiorstwa,
  11. ustalenie wniosków z analizy wstępnej oraz poddanie ich pod dyskusję specjalistów,
  12. dokonanie oceny poszczególnych pionów, komórek i pracowników odpowiedzialnych za badane problemy,
  13. sformułowanie wniosków do oceny syntetycznej,
  14. opracowanie propozycji rozwiązań, które na podstawie wyników przeprowadzonych badań ujmą w sposób uporządkowany syntetyczną ocenę funkcjonowania systemu logistycznego,
  15. ocena i wnioski wraz z ich uzasadnieniem.

Wyniki oceny sprawności funkcjonowania systemu logistycznego mają dać podstawy do udzielenia odpowiedzi na pytania:

  • Czy obecny kształt systemu (zidentyfikowany stan systemu lub algorytm funkcjonowania procesów logistycznych) zapewnia wymagany poziom sprawności działania oraz wykonanie postawionych zadań?
  • Czy proporcje pomiędzy poszczególnymi czynnikami gospodarczo-organizacyjnymi analizowanego systemu są ustalone racjonalnie (nie ma nadmiaru jednych przy niedoborze innych)?
  • Czy w obszarze funkcjonowania systemu logistycznego występują szkody i straty powstałe wskutek niegospodarności?
  • Czy w systemie są możliwości poprawy efektywności działania (poprawy wartości poszczególnych mierników – ocena systemowa, czy kompleksowa)?
Do wymagań stawianych ocenom sprawności funkcjonowania systemu logistycznego można zaliczyć:

  • prawdziwość stwierdzeń i ocen – informacja musi odpowiadać stanowi faktycznemu, wynikającemu z ewidencji; dane ewidencyjne powinny być zweryfikowane (najlepiej stanem w naturze); wielkości liczbowe tak dobrane aby reprezentatywnie przedstawiały badane elementy systemu logistycznego,
  • zwięzłość w formułowaniu wyników – badania powinny być możliwie najbardziej syntetyczne, dokumentacja opisowa powinna przedstawiać uzyskane wyniki (a nie przebieg badań),
  • mała pracochłonność czynności analitycznych – metody badań powinny być tak dobrane aby wymagały możliwie najmniejszego nakładu pracy w trakcie przygotowania i przeprowadzenia badań,
  • zrozumiała forma wyników – informacje zawarte w ocenie powinny być zróżnicowane pod względem zwięzłości sformułowania wyników, w zależności od poziomu i przygotowania ekonomicznego odbiorcy (użytkownika wyników oceny),
  • szybkość uzyskania wyników badań – czasookres przeprowadzenia badań powinien być możliwie krótki i prowadzić szybko do wyniku; szybkość przeprowadzenia badań jest nieraz ważniejsza od ich precyzji, nie wszystkie problemy i procesy wymagają szczegółowego badania natomiast wymagają podjęcia bezzwłocznych środków zaradczych.
Do rodzajów ocen sprawności funkcjonowania systemu logistycznego (ze względu na przyjętą metodę badań) można zaliczyć:

  1. ocenę funkcjonalną – polegającą na badaniu oddzielnych elementów systemu logistycznego, zjawisk, procesów występujących w działaniu systemu. Tym sposobem można objąć poszczególne funkcje przedsiębiorstwa w danym okresie. Wyniki oceny stanowią elementy składowe systemu zarządzanego funkcjonalnego. Jest to dogodny tryb badania gdyż problemy i zadania realizują specjaliści wykonujący dane funkcje zawodowo (np. ocenę struktury zatrudnienia i ukompletowanie stanu osobowego można zlecić komórce kadr). Wykonanie oceny przez profesjonalistów skraca czas jej trwania. Istnieją także ujemne cechy oceny funkcjonalnej:
    • komórka organizacyjna odpowiedzialna za realizację określonych funkcji systemu może być w swej ocenie subiektywna i tendencyjna,
    • badania odrębne poszczególnych funkcji zacierają wzajemne oddziaływania i związki między nimi, a zatem ocena może być nieprawidłowa gdyż nie obejmuje całości.
  2. ocenę systemową – pozwalającą na całościowe spojrzenie na działanie analizowanego systemu lub procesu. Oceniany system porządkowany jest według określonej skali ważności: zjawiska główne i towarzyszące, przyczyny i skutki (wejścia i wyjścia systemu). W tym rodzaju oceny uwzględnia się również otoczenie sytemu i jego relacje oraz oddziaływania wzajemne,
  3. ocenę decyzyjną – polegającą na wycinkowym analizowaniu zjawisk i prowadzeniu badań, zgrupowanych wokół planowanej lub realizowanej decyzji. Liczba analizowanych zjawisk (elementów systemu) zależy od rodzaju (rangi decyzji) i czasu w jakim działania przebiegają. Elementy systemu (zjawiska) rozpatrywane są we wzajemnych związkach, ale tylko w obszarze podejmowanej decyzji. Jest to ocena wymagająca dużych umiejętności kojarzenia wielu zjawisk organizacyjnych, technicznych, ekonomicznych i społecznych oraz znajomości technik obliczeniowych dla ilościowego wyrażenia badanych procesów i zjawisk.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że procedurę budowy i modernizacji systemu logistycznego umownie można podzielić na dwie części. Jedna z nich dotyczy budowy struktur logistycznych, druga związana jest z wdrożeniem nowoczesnych metod,technik technologii w procesie realizacji dostaw i świadczenia usług na rzecz przedsiębiorstw. Zapewnienie odpowiedniej skuteczności funkcjonowania systemu logistycznego wymaga łącznego rozpatrywania obydwu wymienionych części (płaszczyzn logistycznych) i weryfikowania ich według jednolitych kryteriów, którymi są: czas wykonywania zadań, ich zakres (wielkość, ilość), jakość oraz miejsce realizacji oraz szczególnie wielkość ponoszonych nakładów na wykonanie poszczególnych zadań. [Wielki słownik laorusse”a (s.152) definiuje pojęcie „metoda” jako racjonalne i systematyczne postępowania, które wykorzystuje się do zrobienia lub powiedzenia czegoś. Natomiast według Słownika języka polskiego (1962, s.585)”metoda” to systematyczne i konsekwentnie stosowany sposób postępowania dla osiągnięcia określonego celu. Problem ten porusza również T. Kotarbiński w traktacie o dobrej robocie (1981, s.524) definiuje „metodę” jako sposób systematycznie stosowany, przy czym sposób oznacza tok jakiegoś działania, a więc skład i układ jego stadiów, cyt. za Z. Mikołajczyk, Techniki organizatorskie w rozwiązywaniu problemów zarządzania, PWN, 1997, s. 37-38] [Między metodami i technikami zachodzą bezpośrednie relacje, które wyraźnie wyjaśnia Encyklopedia brytyjska (1964, s. 866) definiując „metodę” jako zorganizowane, systematyczne postępowanie, w którym działalność prowadzona jest w sposób zrutynizowany. Natomiast techniki są częścią składową metody. Są one składającymi się na nią sposobami postępowania przeznaczonymi do specjalnego celu, elementu lub okresu. Według przedstawionych definicji można stwierdzić, że techniki są podporządkowane postepowiu stosowanemu w danej metodzie.] Bibliografia:

  1. E. Gołembska, „Logistyka jako zarządzanie łańcuchem dostaw” AE Poznań 1994 r., s. 7.;
  2. „Mały słownik języka polskiego”, PWN, Warszawa 1988r., s.251;
  3. S. Mynarski, „Elementy teorii systemów i cybernetyki”, PWN, Warszawa 1979r., s.12;
  4. J. Gościński, „Sterowanie i planowanie. Ujęcie systemowe”, PWE 1989r., s.18 i 19;
  5. S. Abt, „Specyfika logistyki ponad granicami”, (w:)Praca zbiorowa pod red. S. Abta, Poznań 2000r., s.11;
  6. E. Gołembska, M. Szymczak, „Informatyzacja w logistyce przedsiębiorstw”, PWN, Warszawa – Poznań 1997 r., s.9;
  7. S. ABT, H. Woźniak,”Podstawy logistyki”, UG, Gdańsk 1993 r., s.24;
  8. A. Korzeniowski, „Opakowania w obrocie towarów szybkorotujących, (w:)Dystrybucja towarów częstego zakupu”, Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań 1996r., s.64;
  9. L. von Bertalanffy, „Ogólna teoria systemów.Podstawy, rozwój, zastosowania, PWN, Warszawa 1984r., s.86;

Ostatnie zapytania:

  • ocena systemowa logistyka dystrybucja
  • ocena funkcjonalna dystrybucja
  • ocena sytemowa dystrybucja
  • kryteria oceny rozwiazan w logistyce
  • opracowanie metodydyki działania przy ocenie niezawodności systemu
  • płaszczyzny funkcjonowania w systemie dystrybucji
  • kryteria oceny systemu logistycznego
  • kryteria oceny efektywność ekonomicznej gospodarowania
  • tegler funkcje systemu podatkowego i ocena jego sprawności
  • ocena efektywnoscisystemu logistycznego krótka
Przeczytaj poprzedni wpis:
W budżetówce obowiązkowe

Nagrody jubileuszowe są charakterystyczne dla całej budżetówki. Muszę one być wypłacane przez pracodawców ze sfery budżetowej. Prywatni przedsiębiorcy nie mają takiego obowiązku. Jeśli jednak chcą w ten sposób wynagrodzić pracowników,...

Zamknij