Jakie są prawa i obowiązki przedsiębiorcy podczas kontroli skarbowej?

Kontrolę podatkową każdy przedsiębiorca traktuje jako zło konieczne. Kontrola stanie się jednak mniej uciążliwa i kłopotliwa, gdy przedsiębiorca będzie świadom zarówno swoich obowiązków jak i praw.

Do kontroli należy się właściwie przygotować, czyli np. należy wyznaczyć odpowiednią osobę odpowiedzialną za techniczne sprawy, zadbać o szybkie dostarczenie odpowiednich dokumentów i kserokopii, zapewnić kontrolującym dobre warunki wykonywania obowiązków. Przedsiębiorca powinien wiedzieć, iż wszczęcie kontroli podatkowej następuje, co do zasady, przez doręczenie kontrolowanemu lub osobie przez niego wyznaczonej upoważnienia do przeprowadzenia kontroli oraz okazanie legitymacji służbowej. W przeciwnym razie kontrola – poza przypadkami szczególnymi wymienionymi w przepisach – będzie nieskuteczna. Kontrola powinna zostać zakończona bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie wskazanym w upoważnieniu. Faktycznie kontrola podatkowa kończy się w dniu doręczenia protokołu kontroli. W tym miejscu należy dodać, że w związku z nowelizacją Ordynacji podatkowej rozszerzono od dnia 1 września 2005 r. katalog przesłanek uzasadniających niezwłoczne podjęcie kontroli. Na podstawie art. 284a paragraf 1 Ordynacji podatkowej niezwłoczne wszczęcie kontroli jest dopuszczalne, gdy okoliczności faktyczne to uzasadniają, a w szczególności istnieje ryzyko utraty materiału dowodowego lub istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, kontrola podatkowa może być wszczęta po okazaniu przedsiębiorcy legitymacji służbowej przez urzędnika. W tym przypadku przedsiębiorcy należy bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 3 dni od dnia wszczęcia kontroli, doręczyć upoważnienie do przeprowadzenia kontroli. Dokumenty z czynności kontrolnych dokonanych z naruszeniem tego obowiązku, nie stanowią dowodu w postępowaniu podatkowym. Omawianą nowelizacją wydłużono przedsiębiorcy termin stawienia się w miejscu, w którym można przeprowadzić czynności kontrolne. Termin ten upływa następnego dnia po upływie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W artykule 284a paragraf 5b Ordynacji podatkowej dopuszczono możliwość umorzenia zawieszonej kontroli podatkowej, jeśli w ciągu pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu nie zostaną ustalone dane identyfikujące kontrolowanego. Czas trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy prowadzonych przez organ kontroli w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać:

  • 4 tygodni – w przypadku mikroprzedsiębiorców oraz przedsiębiorców małych i średnich,
  • 8 tygodni – w przypadku pozostałych przedsiębiorców. Ograniczeń czasu kontroli nie będzie się stosować jedynie w określonych ustawą przypadkach; przykładowo nie będą one dotyczyły kontroli zasadności zwrotu VAT przed dokonaniem tego zwrotu.

Przydatna może okazać się informacja, iż nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Jeżeli kontrolujący stwierdzi, że u przedsiębiorcy jest już prowadzona inna kontrola, odstępuje od podjęcia czynności i ustala z przedsiębiorcą nowy termin jej przeprowadzenia. Dlatego tak ważne jest prowadzenie na bieżąco przez przedsiębiorcę książki kontroli. Należy jednak zauważyć, że i w kwestii ograniczenia czasu trwania kontroli występują wyjątki, np. gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla prowadzonego przeciwko przedsiębiorcy śledztwa lub dochodzenia. Warte uwagi są także zapisy rozszerzające zakres obowiązków kontrolujących po rozpatrzeniu przez nich zastrzeżeń do protokołu kontroli. Na mocy art. 291 paragraf 2 Ordynacji podatkowej kontrolujący winien również pouczyć przedsiębiorcę o możliwość skorygowania deklaracji. Istotne jest również dopuszczenie udziału w kontroli przedstawicieli obcych władz podatkowych. Podstawą prawną jest tu art. 291a paragraf 1 Ordynacji podatkowej przyznający Ministrowi Finansów kompetencję do zawierania z obcymi władzami podatkowymi dwustronnych lub wielostronnych porozumień w zakresie koordynacji czasu wszczynania i zakresu przeprowadzanych kontroli.Celem wprowadzenia tej regulacji była poprawa efektywności kontroli i współpracy z obcymi władzami podatkowymi. Aby bronić się skutecznie przed ewentualnymi zarzutami przedsiębiorca powinien znać uprawnienia kontrolne urzędników. Uprawnienia te są zakreślone bardzo szeroko. Kontrolujący bowiem, w zakresie wynikającym z upoważnienia, są w szczególności uprawnieni do:

  1. wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń kontrolowanego,
  2. wstępu do lokali mieszkalnych w przypadku, o którym mowa w odpowiednich przepisach,
  3. żądania okazania majątku podlegającego kontroli oraz do dokonania jego oględzin,
  4. żądania udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej,
  5. zbierania innych niezbędnych materiałów w zakresie objętym kontrolą,
  6. zabezpieczania zebranych dowodów,
  7. legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli,
  8. żądania przeprowadzenia spisu z natury,
  9. przesłuchiwania świadków, kontrolowanego oraz innych osób wymienionych w przepisach,
  10. zasięgania opinii biegłych.

Warto przy tym wiedzieć, iż kontrolujący są uprawnieni do wstępu na teren przedsiębiorcy poruszania się po tym terenie na podstawie legitymacji służbowej bez potrzeby uzyskiwania przepustki oraz nie podlegają rewizji osobistej przewidzianej w regulaminie wewnętrznym; podlegają natomiast przepisom o bezpieczeństwie i higienie pracy obowiązującym w kontrolowanej jednostce. Ważnym uprawnieniem kontrolującego jest to, iż ma on prawo wstępu na teren, do budynku lub lokalu mieszkalnego kontrolowanego w celu:

  1. Dokonania oględzin, jeżeli:
    • zostały one wskazane jako miejsce wykonywania działalności gospodarczej lub jako siedziba kontrolowanego,
    • jest to niezbędne dla ustalenia lub określenia wysokości zobowiązania podatkowego lub podstawy opodatkowania,
    • jest to niezbędne do zweryfikowania faktu poniesienia wydatków na cele mieszkaniowe uprawniających do skorzystania z ulg podatkowych (czynności te dokonywane są za zgodą kontrolowanego);
  2. Dokonania oględzin oraz przeszukania lokali mieszkalnych, innych pomieszczeń lub rzeczy, jeżeli powzięto informację o prowadzeniu niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej albo w przypadku, gdy są tam przechowywane przedmioty, księgi podatkowe, akta lub inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie istnienia obowiązku podatkowego lub określenie wysokości zobowiązania podatkowego.

Czynności te przeprowadzają upoważnieni pracownicy organu podatkowego po uzyskaniu, na wniosek organu podatkowego, zgody prokuratora rejonowego. Przed przystąpieniem do tych czynności kontrolowanemu okazuje się postanowienie prokuratora o wyrażeniu na nie zgody. Sporządza się protokół tych czynności, który wymaga zatwierdzenia przez prokuratora. W razie odmowy zatwierdzenia protokołu materiały i informacje zebrane w toku czynności nie stanowią dowodu w postępowaniu podatkowym. Ponadto kontrolujący może zażądać wydania, na czas trwania kontroli, za pokwitowaniem:

  1. próbek towarów;
  2. akt, ksiąg i dokumentów, związanych z przedmiotem kontroli:
    • w razie powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że są one nierzetelne, lub
    • gdy podatnik nie zapewnia kontrolującym warunków umożliwiających wykonywanie czynności kontrolnych związanych z badaniem tej dokumentacji, a w szczególności nie udostępnia kontrolującym samodzielnego pomieszczenia i miejsca do przechowywania dokumentów.

Przedsiębiorca jest obowiązany umożliwić wykonywanie czynności, o których była mowa powyżej, a w szczególności:

  1. umożliwić, nieodpłatnie, filmowanie, fotografowanie, dokonywanie nagrań dźwiękowych oraz utrwalanie stanu faktycznego za pomocą innych nośników informacji, jeżeli film, fotografia, nagranie lub informacja zapisana na innym nośniku może stanowić dowód lub przyczynić się do utrwalenia dowodu w sprawie będącej przedmiotem kontroli;
  2. przedstawić, na żądanie kontrolującego, tłumaczenie na język polski sporządzonej w języku obcym dokumentacji dotyczącej spraw będących przedmiotem kontroli. Przedsiębiorca obowiązany jest wykonać te czynności nieodpłatnie;
  3. w wyznaczonym terminie udzielać wszelkich wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, dostarczać kontrolującemu żądane dokumenty oraz zapewnić kontrolującemu warunki do pracy, a w tym w miarę możliwości udostępnić samodzielne pomieszczenie i miejsce do przechowywania dokumentów;
  4. udzielić wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, w zakresie wynikającym z wykonywanych czynności lub zadań.
  5. Jeśli chodzi o zakres obowiązków przedsiębiorcy to znacznemu rozszerzeniu uległ on w odniesieniu do tłumaczeń. W aktualnym stanie prawnym przedsiębiorca na żądanie kontrolujących ma obowiązek przedstawić tłumaczenie na język polski wszelkiej dokumentacji sporządzonej w języku obcym dotyczącej spraw będących przedmiotem kontroli. Oznacza to objęcie obowiązkiem przedstawienia tłumaczeń dla dokumentów księgowych, umów, korespondencji. Należy podkreślić, że, aby takie dokumenty stanowiły dowód w postępowaniu, konieczne jest ich urzędowe przetłumaczenie. Artykul jest fragmentem książki:

Ostatnie zapytania:

  • Jakie ma prawa w przedsiebiorca podczas kontroli
  • co przedstawic do kontroli us
  • Przedsiębiorca musi udotępnić dokumenty podczas kontroli i zrobić kserokopię
  • prawo jak się bronić przed ustaleniami kontroli skarbowej
  • prawa urzędnika kontrolującego
  • prawa i obowiazki przedsiębiorcy postępowanie kontrolne
  • prawa i obowiązki kontrolującego podczas kontroli skarbiwej
  • prawa i obowiązki kontrolowanego przedsiębiorcy
  • obowiązki przedsiębiorcy podczas kontroli
  • kontrola skarbowa obowiazki
Przeczytaj poprzedni wpis:
Jak wprowadzić elastyczne systemy czasu pracy

Kontynuacja cyklu artykułów z praktycznymi radami jak ustalić czas pracy w firmie. Autorami są m.in. specjaliści z Państwowej Inspekcji Pracy. Nas pisemny wniosek pracownika pracodawcy wolno wprowadzić system skróconego tygodnia...

Zamknij